อภิธานศัพท์คณิตศาสตร์
คำนิยามสั้น ๆ เข้าใจง่ายของศัพท์คณิตศาสตร์ที่พบในโรงเรียน แต่ละคำมีตัวอย่างและลิงก์ไปยังบทเรียนหรือเครื่องคิดเลขเพื่อเรียนรู้เพิ่มเติม
ก
- กรณฑ์ที่เป็นอตรรกยะ
รากที่ทำให้เป็นจำนวนเต็มหรือเศษส่วนไม่ได้
ตัวอย่าง:
- การจัดหมู่
การเลือกสิ่งของโดยไม่สนใจลำดับ:
ตัวอย่าง: เลือก 2 คนจาก 4 คน: วิธี
- การแยกตัวประกอบ
การเขียนนิพจน์ให้อยู่ในรูปผลคูณของนิพจน์ที่ง่ายกว่า
ตัวอย่าง:
- การแยกตัวประกอบเฉพาะ
การเขียนจำนวนเป็นผลคูณของจำนวนเฉพาะ
ตัวอย่าง:
- การเรียงสับเปลี่ยน
การจัดเรียงสิ่งของที่ลำดับมีความสำคัญ:
ตัวอย่าง: จัดเรียง 2 คนจาก 4 คนตามลำดับ:
เ
- เกรเดียนต์ (ความชัน)
อีกชื่อหนึ่งของความชัน: เส้นตรงชันแค่ไหน
- เมทริกซ์
ตารางจำนวนรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่จัดเรียงเป็นแถวและหลัก
- เมทริกซ์ผกผัน
เมทริกซ์ ที่เมื่อคูณกับ แล้วได้เมทริกซ์เอกลักษณ์ มีอยู่เฉพาะเมื่อ
- เรเดียน
หน่วยวัดมุม: มุมที่เกิดจากส่วนโค้งที่ยาวเท่ากับรัศมี เรเดียน
- เรนจ์ (ฟังก์ชัน)
ค่าผลลัพธ์ทั้งหมดที่ฟังก์ชันให้ได้
ตัวอย่าง: เรนจ์ของ คือ
- เลขชี้กำลัง
ตัวเลขเล็ก ๆ ที่ยกขึ้นในเลขยกกำลัง บอกว่าฐานคูณตัวเองกี่ครั้ง
ตัวอย่าง:
- เวกเตอร์
ปริมาณที่มีทั้งขนาดและทิศทาง
ตัวอย่าง: มีขนาด
- เวกเตอร์หนึ่งหน่วย
เวกเตอร์ที่มีความยาว 1 ได้จากการหารเวกเตอร์ด้วยความยาวของมัน
- เศษเกิน
เศษส่วนที่ตัวเศษมากกว่าหรือเท่ากับตัวส่วน
ตัวอย่าง:
- เศษส่วน
ส่วนหนึ่งของทั้งหมด เขียนเป็นจำนวนหนึ่งอยู่เหนืออีกจำนวนหนึ่ง:
- เส้นกำกับ
เส้นที่กราฟเข้าใกล้มากขึ้นเรื่อย ๆ แต่ไม่ถึง เมื่อ หรือ มีค่ามากขึ้น
ตัวอย่าง: มีเส้นกำกับ และ
- เส้นขนาน
เส้นที่ไม่มีวันพบกัน เส้นขนานมีความชันเท่ากัน
- เส้นตั้งฉาก
เส้นที่ตัดกันเป็นมุมฉาก ผลคูณของความชันของทั้งสองเท่ากับ (ยกเว้นเส้นหนึ่งเป็นแนวตั้ง)
- เส้นผ่านศูนย์กลาง
เส้นตรงที่ผ่านจุดศูนย์กลางของวงกลมจากด้านหนึ่งไปอีกด้าน ยาวเป็นสองเท่าของรัศมี
- เส้นรอบรูป
ระยะทางทั้งหมดรอบขอบนอกของรูป
ตัวอย่าง: สี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 5 × 3 มีเส้นรอบรูป
- เส้นรอบวง
ระยะรอบวงกลม: โดย คือรัศมี
ตัวอย่าง: วงกลมรัศมี 5 ซม. มี ซม.
- เอกนาม
พหุนามที่มีพจน์เดียว
ตัวอย่าง:
- เอกลักษณ์
สมการที่เป็นจริงสำหรับทุกค่าของตัวแปร
ตัวอย่าง:
แ
- แกนสมมาตร
เส้นที่แบ่งรูปหรือกราฟออกเป็นสองส่วนที่เหมือนภาพสะท้อนในกระจก สำหรับ คือ
- แทนเจนต์ (ตรีโกณมิติ)
ในสามเหลี่ยมมุมฉาก ด้านตรงข้ามมุมหารด้วยด้านประชิด:
- แฟกทอเรียล
ผลคูณของจำนวนนับทั้งหมดตั้งแต่ 1 ถึง เขียนว่า ตามนิยาม
ตัวอย่าง:
ค
- ควอร์ไทล์
ค่าที่แบ่งข้อมูลที่เรียงแล้วออกเป็นสี่ส่วนเท่า ๆ กัน: (ล่าง) (มัธยฐาน) และ (บน)
- ความชัน
เส้นตรงชันแค่ไหน: การเปลี่ยนแปลงแนวตั้งหารด้วยการเปลี่ยนแปลงแนวนอน
ตัวอย่าง: จาก ถึง :
- ความน่าจะเป็น
โอกาสที่เหตุการณ์จะเกิด ตั้งแต่ 0 (เป็นไปไม่ได้) ถึง 1 (แน่นอน) เมื่อผลลัพธ์มีโอกาสเท่ากัน คือ
ตัวอย่าง: ทอดลูกเต๋าที่เที่ยงตรงได้ 6:
- ค่าคงตัว
ค่าที่ไม่เปลี่ยนแปลง เช่น จำนวนที่อยู่ลำพังในนิพจน์
ตัวอย่าง: ใน ค่าคงตัวคือ 9
- ค่าเฉลี่ย (ค่ากลาง)
ค่าเดียวที่เป็นตัวแทนของชุดข้อมูล ส่วนใหญ่หมายถึงค่าเฉลี่ยเลขคณิต แต่มัธยฐานและฐานนิยมก็เป็นค่ากลางเช่นกัน
- ค่าเฉลี่ยเลขคณิต
ผลรวมของค่าทั้งหมดหารด้วยจำนวนค่า
ตัวอย่าง: ค่าเฉลี่ยของ 2, 4 และ 9 คือ
ค่ากลางและการกระจาย · เครื่องคิดเลขค่าเฉลี่ย มัธยฐาน และฐานนิยม
- ค่ามาตรฐาน (z)
ค่าหนึ่งห่างจากค่าเฉลี่ยกี่เท่าของส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน:
- ค่าสัมบูรณ์
ระยะห่างของจำนวนจากศูนย์บนเส้นจำนวน จึงไม่มีวันเป็นลบ เขียนอยู่ระหว่างเส้นตั้งสองเส้น
ตัวอย่าง: และ
โ
- โคไซน์
ในสามเหลี่ยมมุมฉาก ด้านประชิดหารด้วยด้านตรงข้ามมุมฉาก:
- โดเมน
ค่าข้อมูลเข้าทั้งหมดที่ฟังก์ชันรับได้
ตัวอย่าง: โดเมนของ คือ
จ
- จตุภาค
หนึ่งในสี่บริเวณที่แกน และแกน แบ่งระนาบ ตั้งชื่อ I ถึง IV ทวนเข็มนาฬิกาเริ่มจากด้านขวาบน
- จำนวนคละ
จำนวนเต็มและเศษส่วนแท้ที่เขียนรวมกัน
ตัวอย่าง:
- จำนวนเฉพาะ
จำนวนนับที่มากกว่า 1 ซึ่งมีตัวประกอบเพียง 1 และตัวมันเอง
ตัวอย่าง: 2, 3, 5, 7, 11, 13, …
- จำนวนตรรกยะ
จำนวนที่เขียนในรูป ได้ โดย และ เป็นจำนวนเต็ม
ตัวอย่าง: และ
- จำนวนเต็ม
จำนวนที่ไม่มีส่วนที่เป็นเศษ อาจเป็นบวก ลบ หรือศูนย์
ตัวอย่าง:
- จำนวนเต็มไม่ลบ
จำนวนที่ไม่มีส่วนที่เป็นเศษ: 0, 1, 2, 3, …
- จำนวนนับ
จำนวนที่ใช้นับ: 1, 2, 3, … (บางตำรารวม 0 ด้วย)
- จำนวนประกอบ
จำนวนนับที่มากกว่า 1 และมีตัวประกอบอื่นนอกจาก 1 และตัวมันเอง
ตัวอย่าง: 12 เป็นจำนวนประกอบ:
- จำนวนอตรรกยะ
จำนวนที่เขียนเป็นเศษส่วนของจำนวนเต็มสองจำนวนไม่ได้ ทศนิยมของมันไม่รู้จบและไม่ซ้ำ
ตัวอย่าง: และ
- จุดกึ่งกลาง
จุดที่อยู่ตรงกลางระหว่างสองจุด:
- จุดตัดแกน
จุดที่กราฟตัดแกน เส้นตรง ตัดแกน ที่
- จุดยอด
จุดมุมที่เส้นหรือขอบมาพบกัน สำหรับพาราโบลาคือจุดวกกลับ
ตัวอย่าง: จุดยอดของ คือ
ไ
- ไซน์
ในสามเหลี่ยมมุมฉาก ด้านตรงข้ามมุมหารด้วยด้านตรงข้ามมุมฉาก:
ฐ
- ฐาน
ในเลขยกกำลัง จำนวน ที่คูณตัวเอง และยังหมายถึงด้านล่างของรูปที่ใช้คำนวณพื้นที่
ตัวอย่าง: ใน ฐานคือ 2
- ฐานนิยม
ค่าที่ปรากฏบ่อยที่สุดในชุดข้อมูล อาจมีมากกว่าหนึ่งค่า
ด
- ดอกเบี้ย
เงินที่จ่ายเมื่อกู้หรือได้รับเมื่อออม ดอกเบี้ยเชิงเดียวคือ ดอกเบี้ยทบต้นจะนำดอกเบี้ยไปรวมกับยอดเงินทุกงวด
- ด้านตรงข้ามมุมฉาก
ด้านที่ยาวที่สุดของสามเหลี่ยมมุมฉาก อยู่ตรงข้ามมุมฉาก
- ดิสคริมิแนนต์
สำหรับ คือค่า เป็นบวก: มีรากจริงสองราก เป็นศูนย์: หนึ่งราก เป็นลบ: ไม่มีรากจริง
- ดีกรี (ของพหุนาม)
กำลังสูงสุดของตัวแปรในพหุนาม
ตัวอย่าง: มีดีกรี 3
- ดีเทอร์มิแนนต์
จำนวนที่คำนวณจากเมทริกซ์จัตุรัส สำหรับ คือ เมทริกซ์จะมีตัวผกผันก็ต่อเมื่อค่านี้ไม่เป็น 0
ต
- ตัวคูณร่วมน้อย (ค.ร.น.)
จำนวนบวกที่น้อยที่สุดที่เป็นพหุคูณของจำนวนตั้งแต่สองจำนวนขึ้นไป
ตัวอย่าง:
ตัวประกอบเฉพาะ ห.ร.ม. และ ค.ร.น. · เครื่องคิดเลข ห.ร.ม. และ ค.ร.น.
- ตัวประกอบ
จำนวนหรือนิพจน์ที่หารอีกจำนวนหรือนิพจน์หนึ่งได้ลงตัว
ตัวอย่าง: ตัวประกอบของ 12 คือ 1, 2, 3, 4, 6 และ 12
- ตัวแปร
ตัวอักษรที่แทนจำนวนที่เปลี่ยนแปลงได้หรือยังไม่ทราบค่า
ตัวอย่าง: ใน และ เป็นตัวแปร
- ตัวเศษ
จำนวนด้านบนของเศษส่วน: นำมากี่ส่วน
ตัวอย่าง: ใน ตัวเศษคือ 3
- ตัวส่วน
จำนวนด้านล่างของเศษส่วน: แบ่งทั้งหมดออกเป็นกี่ส่วนเท่า ๆ กัน
ตัวอย่าง: ใน ตัวส่วนคือ 8
- ตัวส่วนร่วม
ตัวส่วนที่ใช้ร่วมกันเพื่อบวกหรือเปรียบเทียบเศษส่วน ตัวที่เล็กที่สุดคือ ค.ร.น. ของตัวส่วน
ตัวอย่าง:
- ตัวหารร่วมมาก (ห.ร.ม.)
จำนวนนับที่มากที่สุดที่หารจำนวนตั้งแต่สองจำนวนขึ้นไปได้ลงตัว
ตัวอย่าง:
ตัวประกอบเฉพาะ ห.ร.ม. และ ค.ร.น. · เครื่องคิดเลข ห.ร.ม. และ ค.ร.น.
ท
- ทฤษฎีบทพีทาโกรัส
ในสามเหลี่ยมมุมฉาก โดย คือด้านตรงข้ามมุมฉาก
ตัวอย่าง: ด้านประกอบมุมฉาก 3 และ 4 ให้ด้านตรงข้ามมุมฉาก
- ทวินาม
พหุนามที่มีสองพจน์พอดี
ตัวอย่าง: และ เป็นทวินาม
- ทศนิยม
จำนวนที่เขียนด้วยจุดทศนิยม หลักหลังจุดคือหลักส่วนสิบ ส่วนร้อย และต่อไปเรื่อย ๆ
ตัวอย่าง:
- ทำให้ง่าย
เขียนนิพจน์ให้สั้นลงโดยมีค่าเท่าเดิม: รวมพจน์คล้าย ตัดตัวประกอบร่วม และอื่น ๆ
น
- นิพจน์
จำนวน ตัวแปร และการดำเนินการรวมกัน โดยไม่มีเครื่องหมายเท่ากับ
- นิพจน์ตรรกยะ
เศษส่วนที่ตัวเศษและตัวส่วนเป็นพหุนาม
ตัวอย่าง:
- นิพจน์พีชคณิต
การรวมกันของจำนวน ตัวอักษร (ตัวแปร) และการดำเนินการ โดยไม่มีเครื่องหมายเท่ากับ
ตัวอย่าง:
ป
- ปริพันธ์
การดำเนินการย้อนกลับของอนุพันธ์ หรือพื้นที่ใต้เส้นโค้ง เมื่อ
- ปริมาตร
ขนาดของที่ว่างที่รูปสามมิติครอบครอง วัดเป็นหน่วยลูกบาศก์
ตัวอย่าง: ทรงกระบอก:
ผ
- ผลหาร
ผลลัพธ์ของการหาร
ตัวอย่าง: ใน ผลหารคือ 5
พ
- พจน์
ส่วนหนึ่งของนิพจน์ ที่แยกจากส่วนอื่นด้วยเครื่องหมาย หรือ และยังหมายถึงแต่ละจำนวนในลำดับ
ตัวอย่าง: มีสามพจน์
- พจน์คล้าย
พจน์ที่มีตัวแปรและเลขชี้กำลังเหมือนกันทุกประการ จึงนำมาบวกกันได้
ตัวอย่าง: และ เป็นพจน์คล้าย: รวมกันได้
- พหุคูณ
ผลจากการคูณจำนวนหนึ่งด้วยจำนวนเต็ม
ตัวอย่าง: พหุคูณของ 6: 6, 12, 18, 24, …
- พหุนาม
นิพจน์ที่ประกอบด้วยพจน์ที่มีเลขชี้กำลังเป็นจำนวนเต็มไม่ลบของตัวแปร นำมาบวกหรือลบกัน
ตัวอย่าง:
- พาย (π)
อัตราส่วนของเส้นรอบวงของวงกลมใดก็ได้ต่อเส้นผ่านศูนย์กลาง ประมาณ 3.14159 เป็นจำนวนอตรรกยะ
- พาราโบลา
กราฟรูปตัว U ของฟังก์ชันกำลังสอง
- พิกัด
คู่ของจำนวน ที่บอกตำแหน่งของจุด: แนวนอนก่อน แล้วจึงแนวตั้ง
- พิสัย (สถิติ)
ค่ามากที่สุดลบด้วยค่าน้อยที่สุดในชุดข้อมูล
ตัวอย่าง: ข้อมูล 4, 9, 2, 7: พิสัย
- พื้นที่
ขนาดของพื้นผิวเรียบที่รูปหนึ่งครอบคลุม วัดเป็นหน่วยตาราง
ตัวอย่าง: สี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 5 ซม. × 3 ซม. มีพื้นที่
- พื้นที่ผิว
พื้นที่รวมของทุกหน้าหรือผิวโค้งของรูปสามมิติ
ตัวอย่าง: ลูกบาศก์ที่มีความยาวด้าน 2 มีพื้นที่ผิว
ฟ
- ฟังก์ชัน
กฎที่ให้ผลลัพธ์เพียงหนึ่งเดียวสำหรับข้อมูลเข้าแต่ละค่า
ตัวอย่าง: ให้
- ฟังก์ชันประกอบ
ฟังก์ชันที่ใช้กับผลลัพธ์ของอีกฟังก์ชันหนึ่ง: หมายถึงทำ ก่อน แล้วจึง
ตัวอย่าง: ถ้า และ แล้ว
ม
- มัธยฐาน
ค่าตรงกลางเมื่อเรียงข้อมูลแล้ว ถ้าจำนวนข้อมูลเป็นคู่ คือค่าเฉลี่ยของสองค่าตรงกลาง
ตัวอย่าง: มัธยฐานของ 3, 8, 1, 6 คือ
- มุม
ขนาดของการหมุนระหว่างรังสีสองเส้นที่พบกันที่จุดหนึ่ง (จุดยอด) วัดเป็นองศาหรือเรเดียน
- มุมฉาก
มุมที่มีขนาด พอดี มักทำเครื่องหมายด้วยสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ
- มุมประกอบมุมฉาก
มุมสองมุมที่รวมกันได้
ตัวอย่าง: และ เป็นมุมประกอบมุมฉาก
- มุมประกอบสองมุมฉาก
มุมสองมุมที่รวมกันได้
ตัวอย่าง: และ เป็นมุมประกอบสองมุมฉาก
- มุมป้าน
มุมที่มากกว่า และน้อยกว่า
- มุมแหลม
มุมที่มากกว่า และน้อยกว่า
ตัวอย่าง: มุมแต่ละมุมของสามเหลี่ยมด้านเท่า เป็นมุมแหลม
ร
- ร้อยละ
จำนวนต่อ 100 หมายถึง
ตัวอย่าง: ของ 50 คือ
- ระบบสมการ
สมการตั้งแต่สองสมการขึ้นไปที่ต้องเป็นจริงพร้อมกัน
ตัวอย่าง: และ ให้ ,
- รัศมี
ระยะจากจุดศูนย์กลางของวงกลมถึงขอบ ครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลาง
- ราก (ของสมการ)
ค่าของตัวแปรที่ทำให้สมการเป็นจริง สำหรับ คือจุดที่กราฟตัดแกน
ตัวอย่าง: รากของ คือ และ
- รากที่สอง
จำนวนที่คูณตัวเองแล้วได้จำนวนเดิม หมายถึงรากที่ไม่เป็นลบ
ตัวอย่าง:
- รากที่สาม
จำนวนที่คูณตัวเองสามครั้งแล้วได้จำนวนเดิม
ตัวอย่าง: เพราะ
- รูปคล้าย
รูปที่มีมุมเท่ากันและด้านทุกด้านเป็นอัตราส่วนเดียวกัน: รูปหนึ่งเป็นการขยายของอีกรูป
- รูปความชัน-จุดตัดแกน
สมการเส้นตรงในรูป : ความชัน และเส้นตัดแกน ที่
- รูปสี่เหลี่ยม
รูปหลายเหลี่ยมที่มีสี่ด้าน ผลรวมของมุมเท่ากับ
- รูปหลายเหลี่ยม
รูปเรียบปิดที่ประกอบด้วยด้านตรง
ตัวอย่าง: สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม และหกเหลี่ยมเป็นรูปหลายเหลี่ยม แต่วงกลมไม่ใช่
ล
- ลอการิทึม
เลขชี้กำลังที่ต้องยกฐานขึ้นเพื่อให้ได้จำนวนหนึ่ง: หมายถึง
ตัวอย่าง: เพราะ
- ลำดับการดำเนินการ
ลำดับที่ตกลงกันในการคำนวณ: วงเล็บ เลขยกกำลัง คูณและหาร (ซ้ายไปขวา) แล้วจึงบวกและลบ (ซ้ายไปขวา) รู้จักกันในชื่อ BIDMAS, BODMAS หรือ PEMDAS
ตัวอย่าง: ไม่ใช่ 20
- ลำดับเรขาคณิต
รายการจำนวนที่แต่ละพจน์เท่ากับพจน์ก่อนหน้าคูณด้วยจำนวนเดิม (อัตราส่วนร่วม) พจน์ที่ คือ
ตัวอย่าง: มีอัตราส่วนร่วม
- ลำดับเลขคณิต
รายการจำนวนที่บวกด้วยค่าเดิม (ผลต่างร่วม) ทุกครั้ง พจน์ที่ คือ
ตัวอย่าง: มีผลต่างร่วม
ส
- สมการ
ข้อความที่บอกว่านิพจน์สองนิพจน์เท่ากัน เชื่อมด้วยเครื่องหมายเท่ากับ
ตัวอย่าง:
- สมการกำลังสอง
สมการรูป โดย คำตอบ:
- สมการเชิงเส้น
สมการที่ตัวแปรมีเลขชี้กำลัง 1 กราฟเป็นเส้นตรง
ตัวอย่าง: ให้
- ส่วนกลับ
1 หารด้วยจำนวนหนึ่ง ได้มาจากการกลับเศษส่วน
ตัวอย่าง: ส่วนกลับของ คือ
- ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ค่าที่วัดว่าข้อมูลกระจายรอบค่าเฉลี่ยมากน้อยเพียงใด: รากที่สองของความแปรปรวน
- สัญกรณ์วิทยาศาสตร์
การเขียนจำนวนในรูป โดย และ เป็นจำนวนเต็ม
ตัวอย่าง:
- สัดส่วน
ข้อความที่บอกว่าอัตราส่วนสองอัตราส่วนเท่ากัน
ตัวอย่าง:
- สัมประสิทธิ์
จำนวนที่คูณกับตัวแปรในพจน์หนึ่ง
ตัวอย่าง: ใน สัมประสิทธิ์คือ 7
- สามเหลี่ยมด้านเท่า
สามเหลี่ยมที่ทั้งสามด้านยาวเท่ากันและทั้งสามมุมเป็น
- สามเหลี่ยมหน้าจั่ว
สามเหลี่ยมที่มีสองด้านยาวเท่ากัน และมุมสองมุมที่อยู่ตรงข้ามด้านทั้งสองก็เท่ากัน
- สี่เหลี่ยมคางหมู
รูปสี่เหลี่ยมที่มีด้านขนานหนึ่งคู่ พื้นที่
อ
- อนุพันธ์
อัตราการเปลี่ยนแปลงของฟังก์ชัน หรือความชันของกราฟที่จุดหนึ่ง สำหรับ คือ
ตัวอย่าง: อนุพันธ์ของ คือ
- อสมการ
ข้อความที่บอกว่าค่าหนึ่งน้อยกว่า () มากกว่า () ไม่เกิน () หรืออย่างน้อย () อีกค่าหนึ่ง
ตัวอย่าง: ให้
- อัตราส่วน
การเปรียบเทียบปริมาณสองปริมาณ เขียนว่า
ตัวอย่าง: เด็กชาย 6 คนและเด็กหญิง 4 คน คือ